دکتر سید حسام الدین رفیعی طباطبایی مجله علمی حقوق و مطالعات نوین ۲۷۸۳-۱۳۲۹ 7 1 2026 05 22 Farewell to Reason in Philosophy of Law: A critical Re-Examination of Postmodernism وداع با عقل در فلسفۀ حقوق: بازخوانی انتقادی پست مدرنیسم 1 24 740860 FA بیارن ملکویک استاد تمام گروه حقوق، دانشکده حقوق، دانشگاه لاوال، کبک، کانادا. هادی نادری تومتری دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق بین الملل، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد ارومیه، ارومیه، ایران. (نویسنده مسئول) 0009-0003-2313-3084 Journal Article 2026 02 21 This article examines the theoretical confrontation between modernity and postmodernity in legal philosophy and, in particular, analyzes the implications of the postmodern paradigm for legal rationality, normativity, and legitimacy. The main subject of the study is an evaluation of the impact of French post-structuralist thought—especially in the works of Jean-François Lyotard and Jacques Derrida—on the theoretical foundations of modern law. The research adopts a descriptive–analytical method based on documentary analysis. First, the essential components of modern legal thought and the key elements of the postmodern paradigm—including the critique of logocentrism, the concept of deconstruction, the idea of the “death of the subject,” and the end of grand narratives—are outlined. Their consequences for legal interpretation and judicial reasoning are then critically examined. The central question of the article is whether the rejection of foundational rationality and legitimizing grand narratives in postmodernism can provide an alternative basis for legal theory, or whether it ultimately weakens the normative and practical foundations of law. The findings indicate that although postmodernism plays an important critical role in exposing the power-oriented and ideological dimensions of modernity and enables a reconsideration of certain established assumptions in modern legal theory, its abandonment of rational standards of judgment and its relativization of meaning seriously challenge the possibility of distinguishing between legitimacy and arbitrariness. Consequently, the article argues that if postmodernism fully rejects normative rationality, it tends toward relativism or a form of legal nihilism and undermines the capacity to defend responsibility and legal judgment. این مقاله به بررسی تقابل نظری میان مدرنیته و پست‌مدرنیته در فلسفه حقوق می‌پردازد و به‌طور خاص، پیامدهای پارادایم پست‌مدرن را برای عقلانیت، هنجارمندی و مشروعیت حقوقی تحلیل می‌کند. موضوع اصلی پژوهش ارزیابی تأثیر اندیشه‌های پساساختارگرای فرانسوی، به‌ویژه در آثار ژان‌فرانسوا لیوتار و ژاک دریدا، بر مبانی نظری حقوق مدرن است. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی است؛ بدین معنا که ابتدا مؤلفه‌های اساسی مدرنیته حقوقی و عناصر کلیدی پارادایم پست‌مدرن، از جمله نقد لوگوسانتریسم، مفهوم واسازی، ایده مرگ سوژه و پایان کلان‌روایت‌ها تبیین می‌شود و سپس پیامدهای آن‌ها در عرصه تفسیر و داوری حقوقی به‌صورت انتقادی بررسی می‌گردد. پرسش اصلی مقاله آن است که آیا نفی عقلانیت بنیادین و انکار کلان‌روایت‌های مشروعیت‌بخش در پست‌مدرنیسم می‌تواند مبنایی جایگزین برای نظریه حقوق فراهم آورد یا آن‌که به تضعیف بنیان‌های هنجاری و عملی حقوق منتهی می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هرچند پست‌مدرنیسم در افشای ابعاد قدرت‌محور و پیش‌فرض‌های ایدئولوژیک مدرنیته نقش انتقادی مهمی ایفا می‌کند و امکان بازاندیشی در برخی مفروضات تثبیت‌شده حقوق مدرن را فراهم می‌سازد، اما کنار گذاشتن معیارهای عقلانی داوری و نسبی‌سازی معنا، تمایز میان مشروع و نامشروع را با دشواری جدی مواجه می‌کند. در نتیجه، مقاله استدلال می‌کند که پست‌مدرنیسم در صورت نفی کامل عقلانیت هنجاری، به نسبی‌گرایی یا نوعی پوچ‌انگاری حقوقی نزدیک می‌شود و توان دفاع از مسئولیت و قضاوت حقوقی را تضعیف می‌کند.

https://www.jhvmn.ir/article_740860_25f258c27bf00fa2859e3eb0ac2cfd12.pdf