دکتر سید حسام الدین رفیعی طباطبایی مجله علمی حقوق و مطالعات نوین ۲۷۸۳-۱۳۲۹ 6 4 2026 02 20 Legal-judicial reappraisal of the status of the Requirement of the complainant Unity in the Criminal Res Judicata بازاندیشی حقوقی قضایی جایگاه شرط وحدت شاکی در اعتبار امر مختوم کیفری 1 27 737509 FA وحید بازوند دکتری تخصصی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران. (نویسنده مسئول) 0000-0002-5007-0109 حسین نورمحمدی دکتری تخصصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. Journal Article 2025 12 03 The principle of criminal res judicata, as one of the fundamental guarantees of a fair trial, faces significant ambiguities in Iranian law concerning its conditions of realization and the criteria governing its application. The silence of the criminal legislator in precisely defining this doctrine has resulted in divergent interpretations among legal scholars and within judicial practice. Some jurists, drawing upon civil procedure and the three-fold requirements set forth in Article 84(6) of the Code of Civil Procedure, regard the unity of parties as an essential condition for the establishment of res judicata in criminal proceedings. In contrast, the opposing view emphasizes the centrality of the “unity of the criminal act” and its decisive role in preventing parallel proceedings. This divergence has likewise manifested itself in judicial practice, leading to inconsistent and contradictory judgments. This study, employing a descriptive–analytical methodology and relying on library-based sources, domestic legislation, Islamic jurisprudential foundations, and international instruments, examines the role of the unity-of-complainant requirement in the realization of criminal res judicata. In this regard, while briefly referring to sample criminal judgments illustrating the tension between the two interpretive approaches, the study analyzes the theoretical and legislative foundations of the doctrine and evaluates the practical consequences associated with each perspective. The findings indicate that recognizing unity of complainant as a necessary condition, in practice, destabilizes the finality of judgments, enables the filing of multiple complaints concerning the same factual episode, and reduces the overall efficiency of the criminal justice system. Conversely, adopting the criteria of “unity of the criminal act” and “unity of the accused” not only aligns with criminal law principles and procedural norms but also proves more effective in preventing contradictory judgments and enhancing coherence within judicial practice. <span lang="AR-SA">اعتبار امر مختوم کیفری به عنوان یکی از اصول بنیادین دادرسی عادلانه، در نظام حقوقی ایران با ابهامات جدی در ضوابط تحقق و شرایط اِعمال مواجه است. سکوت قانونگذار کیفری در تبیین دقیق این قاعده، سبب شده است که دکترین حقوقی و رویه قضایی برداشت‌های متفاوتی ارائه کنند. برخی از حقوقدانان با الهام از آیین دادرسی مدنی و شروط سه‌گانه مندرج در بند </span><span lang="FA">۶</span><span lang="AR-SA"> ماده </span><span lang="FA">۸۴</span><span lang="AR-SA"> آن قانون، وحدت اصحاب دعوا را شرط اساسی تحقق اعتبار امر مختوم در دعاوی کیفری می‌دانند؛ در حالی که دیدگاه مقابل بر محوریت «وحدت رفتار مجرمانه» و نقش محوری آن در جلوگیری از دادرسی‌های موازی تأکید دارد. این اختلاف نظر در رویه قضایی نیز انعکاس یافته و به صدور آرای متعارض منجر شده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای، مقررات داخلی، مبانی فقهی و اسناد بین‌المللی، به بررسی جایگاه شرط وحدت شاکی در تحقق اعتبار امر مختوم کیفری پرداخته است. در این راستا، ضمن اشاره مختصر به نمونه آرای کیفری که تعارض دو نگرش یادشده را نشان می‌دهد، مبانی نظری و تقنینی قاعده اعتبار امر مختوم تحلیل و پیامدهای عملی هر یک از دو رویکرد مورد واکاوی قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که پذیرش وحدت شاکی به عنوان شرط لازم، در عمل موجب تزلزل قطعیت آراء، ایجاد امکان طرح شکایات متعدد در موضوع واحد و کاهش کارآمدی نظام قضایی می‌شود. در مقابل، پذیرش معیار «وحدت رفتار مجرمانه» و «وحدت متهم»، علاوه بر انطباق با مقررات و اصول حقوق کیفری، کارآمدی بیشتری در پیشگیری از صدور آرای متعارض و تحکیم انسجام رویه قضایی دارد.</span> https://www.jhvmn.ir/article_737509_260e5fc848500b4a7b461ddb775bd4ee.pdf